فیلم The Salesman 2016

وقتی حقیقت منطقی با خطای احساسی برخورد می‌کند این یکی از آخرین فیلم‌هایی بود که دیدم وقتی تقریباً همه عناوین اسکار امسال را تماشا کردم. فیلمی فرانسوی-ایرانی است که به‌عنوان نماینده ایران انتخاب و در اسکار هم برنده شد؛ کارگردانی شناخته‌شده از همان منطقه که قبلاً هم جایزه‌ای مشابه گرفته بود. من طرفدار هالیوود نیستم؛ عاشق فیلم‌ام و به سینمای سراسر جهان به یک اندازه توجه...

وقتی حقیقت منطقی با خطای احساسی برخورد می‌کند این یکی از آخرین فیلم‌هایی بود که دیدم وقتی تقریباً همه عناوین اسکار امسال را تماشا کردم. فیلمی فرانسوی-ایرانی است که به‌عنوان نماینده ایران انتخاب و در اسکار هم برنده شد؛ کارگردانی شناخته‌شده از همان منطقه که قبلاً هم جایزه‌ای مشابه گرفته بود. من طرفدار هالیوود نیستم؛ عاشق فیلم‌ام و به سینمای سراسر جهان به یک اندازه توجه می‌کنم. امسال تا جایی که توانستم فیلم‌های ارسالی به اسکار در بخش فیلم غیرانگلیسی را دیدم و به نظرم فیلم‌های خیلی بهتری هم بودند که حتی به پنج نامزد نهایی هم نرسیدند. از دید من این فیلم معمولی است، حتی در مقایسه با دیگر نامزدها، از جمله «زیرِ شن» که فکر می‌کردم برنده شود. شلوغی و انتخاب‌ها به نظرم تحت تأثیر فضای سیاسی (تأثیر ترامپ) بود؛ مثل زمانی که «مون‌لایت» برنده جایزه اصلی شد. فیلم حدی بین آثار متوسطی مثل «جدایی» و شاهکارهایی مثل «گذشته» (که حتی نامزد اسکار هم نشد) قرار دارد. عنوان فیلم دقیقاً با داستان مرتبط نیست، اما کمک کرد تا روایت حدود ۲۰–۳۰ دقیقه بیشتری کش بیاید؛ یک خط فرعی غیرضروری که به‌نحو قابل‌توجهی خسته‌کننده بود. یا می‌توان گفت برای جذب مخاطب غربی بعضی عناصر اضافه شده بود که ظاهراً برای سازندگان فیلم کارکرد داشت. به‌جز آن بخش‌های تئاتری، باقی فیلم و داستانش بیشتر شبیه یک تریلر فرانسوی بود. ماجرا درباره زوج جوانی است که مجبور می‌شوند پس از اعلام ناامن بودن ساختمان آپارتمان‌شان به‌خاطر ساخت‌وساز در اطراف، به خانه‌ای دیگر نقل‌مکان کنند. مرد معلم مدرسه است و در زمان‌های باقی‌مانده با همسرش در تئاتر فعالیت می‌کند. زندگی مثل همیشه پیش می‌رود تا روزی در نبود مرد، اتفاق بدی برای همسرش در خانه می‌افتد. او عصبانی و مصمم است که مقصر را پیدا کند، اما وقتی این کار را می‌کند، آنچه رخ می‌دهد و پایان داستان یک پیچش دیگر دارد. «آشکار است که تو خودت همسرِت را روز حادثه پیدا نکردی، وگرنه این حرف را نمی‌زدی.» فیلم شروع بسیار کندی دارد. در واقع صحنه افتتاحیه شتابان بود و بعد از آن فیلم کند می‌شود تا ضرب‌آهنگ را بسازد؛ اما این به معنای پرداخت خوب به شخصیت‌ها نیست، بلکه صرفاً مقدمات لازم برای بخش‌های بعدی چیده می‌شود. وقتی وارد سه‌پرده‌ای می‌شود، وضع کاملاً تغییر می‌کند؛ انگار با فیلم و ژانری دیگر روبه‌رو هستیم: لحظات بسیار پرتنش و داستانی فشرده برای پایان‌بندی بزرگ. دقیقاً همان بخش است که باعث می‌شود آنچه در ابتدا دیدید به فراموشی سپرده شود. هرچه در آن بخش رخ می‌دهد از نظر من درست بود، هرچند فکر می‌کنم نتیجه‌گیری از نظر فرهنگی متفاوت قابل برداشت است. منظورم این است که پایان فیلم آن فرهنگ یا آیینی که می‌شناسیم را لزوماً بازتاب نمی‌دهد؛ فیلم‌های غربی گاهی تصویر ناسالمی ارائه می‌دهند، اما اگر به تاریخچه توجه کنید، پایان فیلم شوکه‌کننده است. به نظرم آشفتگی پایانی بیشتر میان خودِ شخصیت‌هاست؛ اگر بازیگران خارجی وارد ماجرا می‌شدند، برخورد متفاوتی می‌دیدیم. بازی‌ها بسیار خوب‌اند، اما فیلمنامه کامل و بدون اشکال نیست، مثل نکاتی که در بالا اشاره کردم. به‌ویژه شخصیت مرموز فیلم آن‌طور که باید پرداخته نشده و فقط در لحظات آخر وارد داستان می‌شود. روایت در بیشتر فیلم پرتعلیق و تا حدودی تریلری است، اما ناگهان همه‌چیز از هم فرو می‌ریزد چون پایان‌بندی نزدیک است. نکته‌ای که مرا آزار داد این بود که نحوه گرفتار شدن آن شخصیت مرموز در واقعیت منطق چندانی ندارد؛ اما به‌عنوان فیلم، این موضوع خیلی مشکل‌زا نیست. در کل، فیلم خوبی است اما به آن اندازه که ستایش شد یا برنده اسکار گشت، عالی نیست. قطعاً ارزش دیدن دارد. فضاسازی بسیار خوب است، اگرچه پایان‌بندی ممکن است بسته به دیدگاه‌ها و میزان صدمه‌ای که باید با آن مواجه شدند، متفاوت قضاوت شود. در پایان پیام نسبتی مثبت وجود دارد، اما نه پیام اخلاقی صریح؛ بیشتر پیامِ احساسی‌ای است که خوبی را بر بدی پیروز نشان می‌دهد و این پیروزی با بارِ sentimental قوی‌ای همراه است، فارغ از اینکه چه کسانی درگیر ماجرا باشند. امتیاز: 6.5/10